ساخت زمان گذشته در زبان آلمانی – بخش اول

راهنمای جامع ساخت زمان گذشته در زبان آلمانی

شما هم مانند خیلی‌ها فکر می‌کنید که ‌Präteritum و Perfekt سخت‌ترین مباحث دستور زبان آلمانی در سطح‌های A1 و A2 هستند؟ البته که بعد از این نوشته، به اشتباه خود پی می‌برید اما پیش‌نیاز ورود به مبحث صرف افعال در زمان گذشته در آلمانی، داشتن اطلاعات کافی درخصوص ماهیت فعل، فعل‌های پیشونددار، فعل‌های کمکی و انواع صرف فعل در این زبان است. تا حد ممکن تلاش می‌شود تا مبانی مورد اشاره، در این نوشته مرور شوند.

▅ گذشته نوشتاری در زبان آلمانی

Präteritum یا همان گذشته نوشتاری، همانطور که از نام آن پیداست، در اغلب موارد تنها در نوشتار رسمی و نامه‌نگاری یا متن کتاب‌های درسی و غیردرسی استفاده می‌شود اما این مسئله چیزی از اهمیت آن کم نمی‌کند. در سیستم اداری آلمان، نامه‌نگاری با بخش‌های مختلف، اعم از ادارات دولتی یا شرکت‌های خصوصی، اهمیت بسیار زیادی دارد؛ همچنین کتاب‌های درسی و غیردرسی اغلب نثری مکلف داشته و از گذشته نوشتاری (Präteritum) در آن‌ها بسیار استفاده می‌شود. همه‌ی این‌ها یعنی این ذهنیت که فقط گفتاری رو یاد بگیرم، نوشتاری به‌دردم نمی‌خوره را کنار بگذارید.

مسئله‌ی بعدی این است که گذشته نوشتاری و گفتاری (Perfekt) هر دو معانی کاملاً یکسانی دارند. این تنها کاربرد است که آن‌ها را از یکدیگر تمایز می‌دهد. درواقع اگر ماضی بعید را کنار بگذاریم، تمامی صورت‌های دیگر گذشته در زبان فارسی را می‌توان در ذیل Präteritum و Perfekt در زبان آلمانی معنی کرد. این یعنی چه بگویید «من رفتم – ماضی ساده»، چه بگویید «من می‌رفتم – ماضی استمراری» یا چه «من رفته‌ام – ماضی نقلی» و حتی «من رفته باشم – ماضی التزامی»، همگی در آلمانی یک معنی بیشتر ندارند. 

▅ صرف باقاعده افعال در گذشته نوشتاری - ۱

برای این کار کافیست یک « t » به‌انتهای ریشه فعل اضافه کنیم. در مابقی موارد درست مانند زمان حال عمل می‌کنیم: یعنی فعل در جایگاه دوم جمله قرار می‌گیرد و همه‌چیز دقیقاً مانند صرف افعال در زمان حال عمل می‌کنیم. تنها نکته دیگری که باید مدنظر قرار دهیم این است که صرف افعال در Präteritum در زبان آلمانی، مانند صرف افعال کمکی (Modalverben) است. یعنی صرف اول شخص (ich) و سوم شخص (er/sie/es) باهم برابرند.

zahlen + t→ zahlten

ich *zahlte
du zahltest
er *zahlte
wir zahlten
ihr zahltet
sie/Sie zahlten

kochen + t→ kochten

ich *kochte
du kochtest
er *kochte
wir kochten
ihr kochtet
sie/Sie kochten

sagen + t→ sagten

ich *sagte
du sagtest
er *sagte
wir sagten
ihr sagtet
sie/Sie sagten

machen + t→ machten

ich *machte
du machtest
er *machte
wir machten
ihr machtet
sie/Sie machten

Wir machen am Freitag eine große Party.
→ Wir machten am Freitag eine große Party.

Er sagt unseren Termin am Freitag ab.
→ Er sagte unseren Termin am Freitag ab.

Meine Mutter kocht eine Suppe zum Abendessen.
→ Meine Mutter kochte eine Suppe zum Abendessen.

Zahlst du die Rechnung vom Restaurant?
→ Zahltest du die Rechnung vom Restaurant?

hören + t→ hörten

öffnen + t→ öffneten

studieren + t→ studierten

lernen + t→ lernten

antworten + t→ antworteten

suchen + t→ suchten

kaufen + t→ kauften

spielen + t→ spielten

جمله‌های زیر را به Präteritum تبدیل کنید.

❐ Meine Freundin kauft mir eine blaue Hose zu meinem Geburtstag.
❐ Antworten Sie meine Fragen?
❐ Meine Cousine studiert Chemie an einer berühmten Universität in Dänemark.
❐ Hören Sie bitte mit dem Spiel auf.
❐ Meine Kinder spielen immer auf dem Hof von unserem Gebäude.
❐ Ihr sucht eine neue Wohngemeinschaft.
❐ Ich lerne schnell und gut Deutsch.
❐ Öffnet er die Tür von meinem Zimmer?

صرف اول شخص و سوم شخص در Präteritum در هر صورت برابر است.

▅ صرف باقاعده افعال در گذشته نوشتاری - ۲

گفتیم و دیدیم که قاعده ما، اضافه کردن «t» به انتهای ریشه فعل است. تعداد بسیار محدودی از فعل‌ها باقاعده هستند اما با تغییرات ظاهری اندکی در فعل همراه هستند (اغلب نخستین حرف صدادار آن‌ها تغییر می‌کند). به نمونه‌های زیر توجه کنید:

brennen + t→ brannten

ich *brannte
du branntest
er *brannte
wir brannten
ihr branntet
sie/Sie brannten

kennen + t→ kannten

ich *kannte
du kanntest
er *kannte
wir kannten
ihr kanntet
sie/Sie kannten

bringen + t→ brachten

ich *brachte
du brachtest
er *brachte
wir brachten
ihr brachtet
sie/Sie brachten

denken + t→ dachten

ich *dachte
du dachtest
er *dachte
wir dachten
ihr dachtet
sie/Sie dachten

Ich denke nicht daran, ihr zu helfen.
→ Ich dachte nicht daran, ihr zu helfen.

Ich bringe die Briefe zur Post.
→ Ich brachte die Briefe zur Post.

Er kennt ein nettes Lokal in der Nähe.
→ Er kannte ein nettes Lokal in der Nähe.

Im Kamin brennt ein lustiges Feuer.
→ Im Kamin brannte ein lustiges Feuer.

senden + t→ sandten

wissen + t→ wussten

rennen + t→ rannten

nennen + t→ nannten

جمله‌های زیر را به Präteritum تبدیل کنید.

❐ Sie nennen ihre Tochter Christa.
❐ Rennst du wirklich jeden Sonntag auf den Fußballplatz?
❐ Weißt du, wo sie wohnt?
❐ Wir senden unseren Freunden immer Urlaubskarten.

▅ صرف بی‌قاعده افعال در گذشته نوشتاری - ۱

باز هم تاکید می‌شود که تنها قاعده ما در ساخت گذشته، اضافه کردن t به انتهای ریشه فعل است. بنابراین توقع داریم فعلی که در انتهای ریشه خود t نگیرد، بی‌قاعده باشد. در اغلب موارد، در افعال بی‌قاعده، تنها تغییر قابل مشاهده، عوض شدن اولین حرف صدادار (ریشه) فعل است.

essenassen (aßen)

fahrenfuhren

lesenlasen

sehensahen

در این‌جا هم صرف اول شخص و سوم شخص (ich و er/sie/es) برابر است. تنها تفاوت در این‌جاست که دیگر قرار نیست برای ich er/sie/es که شبیه آن صرف می‌شوند) از شناسه e استفاده کنیم. یعنی دیگر قرار نیست که برای sahen بگوییم ich sahe بلکه می‌گوییم ich sah.

ich *aß
du aßest
er *aß
wir aßen
ihr aßt
sie/Sie aßen

ich *fuhr
du fuhrst
er *fuhr
wir fuhren
ihr fuhrt
sie/Sie fuhren

ich *las
du last/lasest
er *las
wir lasen
ihr last
sie/Sie lasen

ich *sah
du sahst
er *sah
wir sahen
ihr saht
sie/Sie sahen

Er sieht am Wochenende um 20 Uhr fern.
→ Er sah am Wochenende um 20 Uhr fern.

Wir lesen immer die neue Zeitschriften.
→ Wir lasen immer die neue Zeitschriften.

Du fährst mit deinem Auto nach Paris im Oktober.
→ Du fuhrst mit deinem Auto nach Paris im Oktober.

Ich esse keine Suppe zum Mittagessen.
→ Ich aß keine Suppe zum Mittagessen.

ladenluden

fressenfrassen (fraßen)

helfenhalfen

tragentrugen

gebengaben

rufenriefen

findenfanden

nehmennahmen

جمله‌های زیر را به Präteritum تبدیل کنید.

❐ Ich finde den Gemüsereis lecker.
❐ Es gibt vier Zimmer in unserer Wohngemeinschaft.
❐ Ich helfe dir gerne bei deinen Problemen mit dem Computer.
❐ Du lädst nie deine Mitschüler zum Essen ein.
❐ Ich nehme einen Kaffee mit Milch und Zucker.
❐ Mein Bruder ruft meinen Vater am Monatsende an.
❐ Sie tragen oft einen roten Hut.
❐ Warum frisst eure Katze keine Kartoffel?

▅ صرف بی‌قاعده افعال در گذشته نوشتاری - ۲

در خصوص برخی فعل‌ها، تغییرات در Präteritum بیشتر از تغییر نخستین حرف صدادار است. تعداد این افعال بسیار کمتر از سایر گروه‌هاست اما خوشبختانه پرکاربرد هستند. بنابراین قرار است آن‌قدر آن‌ها را ببینیم و استفاده کنیم که دیگر نگرانی از بابت یادگیری و ماندگاری آن‌ها در ذهن نداشته باشیم. 

leiden litten

ich *litt
du littest
er *litt
wir litten
ihr littet
sie/Sie litten

stehen standen

ich *stand
du standest
er *stand
wir standen
ihr standet
sie/Sie stand

sitzen saßen

ich *saß
du saßest
er *saß
wir saßen
ihr saßt
sie/Sie saßen

gehen gingen

ich *ging
du gingst
er *ging
wir gingen
ihr gingt
sie/Sie gingen

صرف اول شخص و سوم شخص در Präteritum در هر صورت برابر است؛ در افعال بی‌قاعده، ich و به‌دنبال آن er/sie/es دیگر شناسه e هنگام صرف شدن به‌انتهای فعل اضافه نمی‌کنند.

Im Iran gehen wir am Freitag zur Schule nicht.
→ Im Iran gingen wir am Freitag zur Schule nicht.

Er sitzt auf meinem Sessel.
→ Er saß auf meinem Sessel.

Ich stehe auf dem Münsterplatz.
→ Ich stand auf dem Münsterplatz.

Er leidet an unheilbarem Krebs.
→ Er litt an unheilbarem Krebs.

▅ فعل‌های کمکی در گذشته نوشتاری

تمامی فعل‌های کمکی (können, müssen, dürfen, wollen, sollen) در گذشته نوشتاری در زبان آلمانی باقاعده هستند؛ یعنی قرار است مانند تمامی نمونه‌های بالا، یک t به انتهای ریشه آن‌ها اضافه شود. تنها دو نکته باید به آن توجه شود: اولاً این‌که مطایق اصول بکارگیری فعل‌های کمکی که پیشتر آموخته‌اید، تنها فعل جایگاه دوم صرف می‌شود و فعل اصلی در انتهای جمله به‌صورت مصدری (صرف نشده) قرار می‌گیرد. از این رو تنها فعل کمکی است که به گذشته تبدیل می‌شود و فعل اصلی را به همان صورتی که هست در جمله وارد می‌کنیم. دوماً هنگام تبدیل به گذشته نوشتاری، اوملاوت از فعل‌های کمکی (اگر داشته باشند) حذف می‌شود.

sollen + t→ sollten

ich *sollte
du solltest
er *sollte
wir sollten
ihr solltet
sie/Sie sollten

wollen + t→ wollten

ich *wollte
du solltest
er *wollte
wir wollten
ihr wollte
sie/Sie wollten

müssen + t→ mussten

ich *musste
du musstest
er *musste
wir mussten
ihr musstet
sie/Sie mussten

können + t→ konnten

ich *konnte
du konntest
er *konnte
wir konnten
ihr konntet
sie/Sie konnten

Er kann nicht mit euch Fußball spielen.
→ Er konnte nicht mit euch Fußball spielen.

Ich muss bis 9 Uhr abends zu Hause sein.
→ Ich musste bis 9 Uhr abends zu Hause sein.

Ich will sehr gerne den neuen BMW fahren.
→ Ich wollte sehr gerne den neuen BMW fahren.

Du sollst heute früher Feierabend machen.
→ Du solltest heute früher Feierabend machen.

جمله‌های زیر را به Präteritum تبدیل کنید.

❐ Meine Kinder dürfen auf dem Hof spielen.
❐ Er will nicht Kuchen mit seinem Kaffee essen.
❐ Ihr müsst pünktlich zu unserem Termin sein.
❐ Sie dürfen einfach auf ihrem Balkon und nicht im Wald grillen.
❐ Du sollst nach Fieber zum Arzt (gehen).
❐ Man kann nicht schwere Möbel alleine ziehen.

▅ صرف فعل haben در گذشته نوشتاری

فعل haben (داشتن) یک فعل باقاعده در گذشته نوشتاری محسوب می‌شود. بنابراین توقع داریم که هنگام ساخت Präteritum در زبان آلمانی، در انتهای ریشه خود یک «t» داشته باشد. اما کنار هم قرار گرفتن b و t در کلمه، تلفظ آن کلمه را کمی دشوار می‌کند (همین حالا امتحان کنید و این ترکیب را با صدای بلند بخوانید: habten). سخت بود نه؟ اگر فعل haben فعل کم کاربردی در گفتار یا نوشتار روزمره بود، می‌شد از این سختی تلفظ چشم‌پوشی کرد اما کاربرد فراوان آن، باعث شده تا در مرور زمان، حرف b در ریشه این فعل، هنگام تبدیل به گذشته نوشتاری، به t تبدیل شود. یعنی این فعل را به‌جای habten به‌صورت hatten بنویسیم (شما قضاوت کنید! تلفظ habten راحت‌تر است یا hatten؟).

haben + t→ hatten

ich *hatte
du hattest
er *hatte
wir hatten
ihr hattet
sie/Sie hatten

Ich habe ein neues Handy.
→ Ich hatte ein neues Handy.

Ihr habt keine Geschwister.
→ Ihr hattet keine Geschwister.

▅ صرف فعل sein در گذشته نوشتاری

فعل sein (بودن) همانطور که در صرف زمان حال، ظاهر بسیار بی‌قاعده‌ای از خود به‌نمایش گذاشت، در صرف Präteritum هم همین شرایط را دارد و کاملاً بی‌قاعده است. یعنی خیلی انتظار نداشته باشید که با عوض شدن اولین حرف صدادار یا تغییر ظاهری اندکی به Präteritum یا همان گذشته نوشتاری در آلمانی تبدیل شود؛ اما درعوض، سایر قواعد برای آن صدق می‌کند. یعنی مانند تمام فعل‌ها در گذشته نوشتاری صرف اول شخص و سوم شخص در آن برابر است و همینطور مانند سایر فعل‌های بی‌قاعده، ich و به‌دنبال آن er/sie/es دیگر از شناسه e در انتهای صرف فعل استفاده نمی‌کنند.

seinwaren

ich *war
du warst
er *war
wir waren
ihr wart
sie/Sie waren

Er ist ein Lehrer von Beruf.
→ Er war ein Lehrer von Beruf.

Seid ihr die Verwandten von Lena?
→ Wart ihr die Verwandten von Lena?

جمله‌های متن زیر را به Präteritum تبدیل کنید. فعل‌های بی‌قاعده با علامت ستاره (*) مشخص شده‌اند.

Mein Name *ist Anna. Ich *komme aus Österreich und lebe seit drei Jahren in Deutschland. Ich *bin 15 Jahre alt und habe zwei Geschwister: Meine Schwester *heißt Klara und *ist 13 Jahre alt, mein Bruder Michael *ist 18 Jahre alt. Wir wohnen mit unseren Eltern in einem Haus in der Nähe von München. Meine Mutter *ist Köchin, mein Vater arbeitet in einer Bank.
Ich *lese gerne und mag Tiere: Wir haben einen Hund, zwei Katzen und im Garten einen Teich mit Goldfischen. Ich *gehe auch gerne in die Schule, mein Lieblingsfach *ist Mathematik. Physik und Chemie *mag ich nicht so gerne.
Nach der Schule *gehe ich oft mit meinen Freundinnen im Park spazieren, manchmal *essen wir ein Eis. Am Samstag *gehen wir oft ins Kino. Am Sonntag schlafe ich lange, dann koche ich mit meiner Mutter das Mittagessen. Nach dem Essen *gehen wir mit dem Hund am See spazieren. Sonntag *ist mein Lieblingstag!