بررسی پیشوند ent در آلمانی

پیشوند «ent» از جمله پیشوندهای جدانشدنی در زبان آلمانی محسوب می‌شود که با اضافه شدن به فعل، بار معنایی «جدا شدن یا جدا کردن/انفصال/قطع شدن یا قطع کردن» را به‌آن اضافه می‌کند. تا حدودی می‌توان آن را معادل «dis» یا «de» در انگلیسی نیز دانست. به مثال زیر توجه کنید:

(1a) Er entkommt seinen Verfolgern, indem er sich auf dem Kohlewagen des Zuges versteckt.

او با پنهان شدن در واگن حمل ذغال‌سنگ قطار دست تعقیب‌کنندگانش فرار کرد.

همه می‌دانیم که فعل «kommen» در آلمانی به‌معنی «آمدن» است. حالا پیشوند ent به‌آن اضافه شده و بار معنایی «جدا شدن/انفصال/قطع شدن» را اضافه کرده است. در جمله‌ی بالا می‌بینیم که فاعل جمله (او) با پنهان شدن در واگن حمل ذغال‌سنگ، خود را از تعقیب‌کنندگانش جدا کرده‌است (یا ارتباط را با آن‌ها قطع کرده است). به‌همین‌روی فعل entkommen را «فرار کردن» معنی می‌کنیم. به دو نمونه‌ی دیگر از همین فعل توجه کنید:

(1b) Helge entkommt aus dem Gefängnis.

هلگه از زندان فرار می‌کند.

(1c) Napoleon entkommt von Elba.

ناپلئون از البا فرار می‌کند.

در جمله‌ی بالا، مفعولی که قرار است با اضافه‌شدن پیشوند ent، جداسازی/انفصال آن صورت گیرد، بنا به اقتضای ماهیت معنایی فعل، داتیو شده است. همیشه اما در روی یک پاشنه نمی‌چرخد. نمونه‌هایی از کاربرد این پیشوند نیز (با در نظر گرفتن ارتباط فعل و مفعول) وجود دارد که نیازمند مفعول آکوزاتیو است. به مثال‌های زیر توجه کنید:

(2) Die Niere entgiftet den Körper.

کلیه، بدن را از سموم پاک می‌کند.

(3) Er hielt das Messer fest in seiner Faust, aber Sara entwand es ihm und warf es weg.

او چاقو را محکم در مشتش نگه داشته‌بود اما سارا چاقو (او) را از او قاپید و گوشه‌ای پرت کرد.

(4) Künstler werden durch die Angriffe der Netzaktivisten entmenschlicht und entwertet.

هنرمندان بر اثر حملات فعالان اینترنتی بی‌اعتبار شده و صفات انسانی خود را از دست داده‌اند.

(5) Die Polizei wird sofort aktiv und enteignet ihn seines eigenen Hauses.

پلیس سریعاً وارد عمل شده و او را از خانه‌ی خودش خلع ید می‌کند.

مواردی نیز در آلمانی مشاهده می‌شود که پیشوند ent در اتصال به یک صفت، مثلاً ترکیب ent + grau و سپس قرارگیری این ترکیب در قالب فعل (entgrauen)، فعلی خارج از دایره‌ی واژگانی بسازند، به‌طوری که نتوان در بسیاری از موارد اثر محسوسی از آن ترکیب در هیچ واژه‌نامه‌ای پیدا کرد اما درعوض، باتوجه به مشخص بودن بار معنایی پیشوند، کاملاً بتوان معنی آن را متوجه شد. نمونه‌ی زیر توجه کنید:

(6) Textilien werden entgilbt und entgraut.

رنگ زرد و خاکستری از پارچه‌ها جدا می‌شوند.

ریشه‌ی فعل‌هایی مانند فعل‌های به‌کار رفته در مثال بالا (entgrauen و entgilben) که همان فعل بدون پیشوند است (gilben و grauen) را یا نمی‌توان در کاربردهای واژگانی امروزی یافت و بی‌معنی هستند یا حتی اگر معنی‌دار هم باشند، استفاده از آن‌ها غیرمرسوم و غیرامروزی است. برای مثال، فعلی مانند gilben به‌معنی «رنگ زرد زدن» در آلمانی وجود دارد اما اصلاً نه در کارکرد گفتاری و نه نوشتاریِ آلمانیِ امروزی جای نداشته و به‌جای آن، ترکیب ترکیب صفت-فعلی «gelb färben» استفاده می‌شود.

گاهی هم پیشوند ent به‌جای فعل (یا آن‌طور که در نمونه‌ی ۶ دیدیم، به‌جای صفت)، خود را به ابتدای مفعول (اسم) چسبانده و سپس او را به قالب فعل فرم می‌دهد. برای نمونه، ترکیب ent + kopf، فعل entköpfen (سر بریدن، جدا کردن سر، قطع کردن سر) را می‌سازد. در چنین ترکیب‌هایی هم مانند موارد قبلی که در آن پیشوند ما به صفت اضافه می‌شد و سپس فعلی جدید می‌ساخت، در بسیاری موارد با این مسئله مواجه می‌شویم که نه ریشه‌ی فعل و نه فعل پیشونددار ساخته شده، جایی میان واژگان آلمانی ندارند اما معنی‌دار بوده و در گفتار و نوشتار مورد استفاده قرار می‌گیرند. بدیهی است که انتظار نداریم چه ترکیباتِ فعل‌شده‌یِ ent+صفت و چه ent+اسم پرکاربرد باشند.

(7) Der König beschließt sich, seinen Onkel zu entköpfen.

پادشاه تصمیم گرفت که سر عموی خود را قطع کند.

(8) Im Anschluss daran werden die Tiere geschlachtet, entblutet und enthäutet.

در آن مقطع حیوانات سلاخی شده، خونریزی می‌کنند و پوست آن‌ها کنده می‌شود.

پیشوند ent، نقطه‌ی مقابل کارکردی و معنایی پیشوند be در‌ زبان آلمانی است. پیشوند be در تلاش است تا فعل را نیازمند داشتن مفعول کند اما ent آن را از فعل جدا می‌کند. برعکس ارتباطِ متقابل ein-aus که در بسیاری موارد می‌شد فعلِ دارای یکی از این دو پیشوند (مانند einsteigen) را به‌همراه پیشوند مقابل نیز تصور کرد (aussteigen)، در این‌جا انجام چنین کاری، در بسیاری از موارد فوق‌العاده سخت و بی‌معنی است. 

از طریق این لینک، لیستی از تمام فعل‌های پیشونددار با پیشوند ent دراختیارتان خواهد بود.

حمیدرضا سعادتی

حمیدرضا سعادتی

مدرس زبان آلمانی | مشاور امور مهاجرتی به آلمان